Undirbúningur · 7 mín. lestur
Að byggja garð við íslenskar aðstæður
Garður sem virkar í Danmörku getur eyðilagst á tveimur vetrum á Íslandi. Vindur, frostlyfting og bleyta setja allar reglur, og þær ráða undirvinnu, efnisvali og festingum miklu meira en útlitið.
Vindurinn ræður skipulaginu
Á Íslandi er skjól verðmætara en sól. Setsvæði sem er í fullri sól en opið fyrir norðanátt verður varla notað. Því er fyrsta skrefið að kortleggja ríkjandi vindátt og sviptivinda við húshorn og setja skjól þar áður en nokkuð annað er ákveðið.
Gegnheilir veggir búa til iðu hinum megin. Betra er að nota veggi með 10–20% opnun, til dæmis rimlaveggi með bili, sem brjóta vindinn í stað þess að stöðva hann.
Frostlyfting og undirvinna
Frostlyfting er algengasta ástæða þess að pallar skekkjast, hellur rísa og skjólveggir hallast. Jarðvegur með fínefnum heldur vatni sem þenst út í frosti og lyftir öllu sem á honum hvílir.
Lausnin er alltaf sú sama: skipta um jarðveg niður á burðarhæft lag, nota jarðvegsdúk, fylla með frostfríu efni og þjappa í lögum. Undirstöður undir skjólveggi og heita potta þurfa að ná niður fyrir frostdýpt eða hvíla á vel þjöppuðu frostfríu lagi.
- Jarðvegsdúkur á milli jarðvegs og burðarlags
- Frostfrítt efni þjappað í 10–15 cm lögum
- Halli frá húsi, að lágmarki 1–2 cm á metra
- Heitvatns- og raflagnir í rör áður en yfirborð er lagt
Vatn, salt og viðhald
Mikil úrkoma þýðir að vatn verður að eiga skýra leið burt frá húsi. Yfirborðsvatn er leitt í drenlagnir, malarrennur eða gegndræp yfirborð. Þar sem salti er stráð að vetri þarf að velja efni sem þolir það, sumar steyptar hellur og ómeðhöndlaður málmur gera það ekki.
Festingar eru sérkafli. Á Íslandi á alltaf að nota ryðfríar eða heitgalvaníseraðar festingar; venjulegar skrúfur skilja eftir svartar rákir í viðnum eftir fyrsta vetur.
Framkvæmdatíminn er stuttur
Raunhæfur framkvæmdatími utandyra er um það bil maí til október. Þess vegna borgar sig að klára hönnun, málsetningar og efnistöku yfir veturinn og vera tilbúinn þegar jörð þiðnar. Verkefni sem hefjast í ágúst enda oft hálfklárað í frosti.
Algengar spurningar
- Hvað þarf undirvinnan að vera djúp?
- Það fer eftir jarðvegi, en algengt er 50–80 cm af þjöppuðu frostfríu efni undir palli eða hellulögn. Þar sem jarðvegur er mýkri eða mikið vatn er getur þurft meira.
- Er hægt að vinna í garði að vetri?
- Jarðvinna og steypuvinna eru erfiðar í frosti, en hönnun, teikningar og efnistaka eru einmitt best unnin á veturna svo framkvæmdin geti hafist strax að vori.